Grote gevoelens leer je niet door ze weg te praten. Je leert ze door ze te doorvoelen, te dragen en er woorden aan te geven.
En precies daar gaat het bij sommige kinderen mis.
In veel basisscholen zien we gedrag dat eruitziet als:
– snel boos of verdrietig worden
– vastlopen in frustratie
– moeite met stoppen of schakelen
– volledig overspoeld raken door emoties
– ogenschijnlijk “overreageren” op kleine situaties
We noemen het vaak: prikkelgevoelig, dramatisch, gebrek aan zelfcontrole. Maar als je kijkt vanuit het brein en het zenuwstelsel, zie je iets anders. Een kind dat overspoeld raakt, hééft nog geen (volledige) zelfregulatie. En dat is geen tekortkoming, maar ontwikkeling.
Zelfregulatie ontstaat namelijk niet vanzelf. Het groeit vanuit co-regulatie. Dat betekent dat een kind eerst leert reguleren samen met een ander, voordat het dit zelf kan.
Wanneer een kind overspoeld raakt, neemt het stresssysteem het over. Het denkende brein gaat deels uit en het lichaam gaat in vechten, vluchten of bevriezen (dit is geen keuze, maar een onbewust proces).
Op dat moment heeft een kind geen toegang tot:
– logisch nadenken
– luisteren naar instructies
– reflecteren op gedrag
Wat het wel nodig heeft, is een ander zenuwstelsel dat helpt reguleren. Een rustige, afgestemde volwassene die vertraagt, nabij blijft, de emotie helpt dragen en woorden geeft aan wat er gebeurt. Dat is co-regulatie en dat is de basis waarop zelfregulatie wordt gebouwd.
Wat helpt?
In plaats van direct corrigeren of oplossen, helpt het om eerst te reguleren, dan pas te leren.
Een eenvoudige interventie die leerkrachten gebruiken binnen Boost je Basis:
In het moment van emotie:
– 'Ik zie dat dit groot voor je is'
– 'Je lichaam is helemaal vol nu'
– (rustig aanwezig zijn, ademhaling vertragen, stem laag houden)
Pas als het zenuwstelsel zakt, ontstaat er weer ruimte om te leren. Daarna kun je samen verkennen wat er gebeurde, wanneer werd het gevoel te groot en wat zou je volgende keer eerder kunnen doen?
Zo leert een kind stap voor stap om signalen te herkennen, steun toe te laten, spanning te laten zaken en uiteindelijk zichzelf te reguleren. Zelfregulatie is dus geen startpunt. Het is een eindpunt van heel veel herhaalde co-regulatie-ervaringen.
Binnen ons jaartraject werken we met scholen aan dit fundament:
een regulatief sterk systeem waarin kinderen én professionals begrijpen dat gedrag geen beginpunt is, maar een signaal. En dat echte verandering begint bij samen reguleren, zodat kinderen het later zelf kunnen.
